Ganting-loob at pamuling-pamudmod Dalumat at realidad sa lipunang Tagalog ng caciquismong Espanyol, 1571-1896 - Enriquez, Edelyndon L. (Quezon City Tri-College, University of the Philippines Diliman, 2017)
"Ang pag-aaral na ito ay nakatuon sa sinaunang kalinangang pang-ekonomiya ng lipunang Tagalog. Mula noong taong 1571, ipinataw ng mga Espanyol ang caciquismo sa sistema ng pamamalakad ng mga datu or maginoo sa katutubong ekonomiya. Tinawag nilang "cacique" ang mga datu at ang mga sumusonod na namuno sa mga Tagalog hanggang sa ika-19 na dantaon. Sa kanilang pagtingin o pananaw, ang cacique ay isang katutubong pinuno na mapaniil, mapagsamantala at nanghuhuthot ng mga produktong agrikultural sa kaniyang mga sakop na siyang paraan niya ng pagyaman. Ang gayong pagtingin ay nilikha lamang ng mga Espanyol batay sa kanilang karanasang piyudal noong panahong midyebal. Bukod dito, pagdating nila sa kapuluan noong ika-16 na dantaon, dala rin nila ang kaisipang magpayaman sa paraang kumita ng malaking halaga mula sa mga produktong agrikultural bunga ng paglaganap ng merkantilismo. Ito ay isang malawakang akumulasyon ng kapital na ginagamit na panustos sa pagpapapunlad ngkapital na ginagamit na panustos sa pagpapapunlad ng produksyon pang-agrikultura upang kumita ng malaking halaga sa pamamagitan ng kalakalana sa loob ng mga sakop na kolonya. Nabigo ang mga Espanyol na ito'y maisagawa sa Katagalugan sa panahon ng merkantilismo sapagkat hindi nila nauunawaan kung papaano tumatakbo ang katutubong ekonomiya. Ang kanilang hangarin ay nauwi sa pagsasamantala sa pamamagitan ng pagkasangkapan sa mga "cacique."
Noong sila'y dumating sa Maynila, ang mga Tagalog ay nakapag-aani na ng surplus o sobrang ani sapagkat ang kanilang sinaunang kalinangang pang-ekonomiya ay nasa mataas na lebel na ng pag-unlad na may sariling kaayusang istruktural. Upang ito ay mailarawan, dinalumat o siniyasat ang malalim na kahulugan ng mga konseptong pangkalinangan na "ganting-loob" at "pamuling-pamudmod." Ang mga kaugaliang ito ang gumagabay sa ekonomiyang agrikultural ng mga Tagalog na nakahabi sa kabuuan ng kanilang kultural at lipunan. Ang datu ay hindi mapagsamantala at hindi nanghuhuthot sa kanilang mga sakop. Sa halip, siya ang tagapagkaloob ng kaginhawahan sa pamamagitan ng pagtupad at pagpapatupad ng mga kaugaliang ganting-loob at pamuling-pamudmod.
Nagtagpo at pagkatapos ay pamaya't mayang natutuos at nagsasalpukan ang ganting-loob at pamuling-pamudmod ng mga Tagalog at ang caciquismong Espanyol. Anuman ang sistemang pang-ekonomiya na ipinataw ng mga dayuhan (encomienda, hacienda, ekonomiyang liberal) sa pamamagitan ng caciquismong Espanyol, nagpatuloy ang pagsulong ng sinaunang kalinangang pang-ekonomiya ng mga Tagalog. Ito ay sapagkat ang mga katutubong konsepto ng ganting-loob at pamuling-pamudmod ang nauunawaan nila at may kabuluhan para sa kanilang grupo-ito ang realidad sa loob ng lipunang Tagalog. Gayunman, may mga maginoo o "cacique" na pagdating ng ika-19 na dantaon ay tinalikuran ang kanilang tungkuling magkaloob ng kaginhawaan sapagkat sila'y kasama na ng mga Espanyol sa panghuhuthot sa mga kapwa nila katutubo. Ibig sabihin, nagkaroon na ng anyo o katuparan ang dati'y isang kaisipan lamang ng mga Espanyol na ang mga maginoo ay "cacique". Ang pag-iral ng caciquismo ang isa sa mga dahilan ng paglulunsad ng mga sama-sama at malakihang ganting-loob at pamuling-pamudmod ng mga Tagalog sa pamamagitan ng himagsikan noong 1896 na pinamumunuan ni Bonifacio upang ibalik o muling buhayin ang tunay na diwa ng pagmamaginoo."--Awtor.
Thesis
Keywords: Elite (Social sciences) -- Philippines; Agriculture -- Economic aspects -- History. -- Philippines; Agriculture and state -- History. -- Philippines; Philippines -- History; Philippines -- Social life and customs