Ganting-loob at pamuling-pamudmod Dalumat at realidad sa lipunang Tagalog ng caciquismong Espanyol, 1571-1896 - Enriquez, Edelyndon L.
"Ang pag-aaral na ito ay nakatuon sa sinaunang kalinangang pang-ekonomiya ng lipunang Tagalog. Mula noong taong 1571, ipinataw ng mga Espanyol ang caciquismo sa sistema ng pamamalakad ng mga datu or maginoo sa katutubong ekonomiya. Tinawag nilang "cacique" ang mga datu at ang mga sumusonod na namuno sa mga Tagalog hanggang sa ika-19 na dantaon. Sa kanilang pagtingin o pananaw, ang cacique ay isang katutubong pinuno na mapaniil, mapagsamantala at nanghuhuthot ng mga produktong agrikultural sa kaniyang mga sakop na siyang paraan niya ng pagyaman. Ang gayong pagtingin ay nilikha lamang ng mga Espanyol batay sa kanilang karanasang piyudal noong panahong midyebal. Bukod dito, pagdating nila sa kapuluan noong ika-16 na dantaon, dala rin nila ang kaisipang magpayaman sa paraang kumita ng malaking halaga mula sa mga produktong agrikultural bunga ng paglaganap ng merkantilismo. Ito ay isang malawakang akumulasyon ng kapital na ginagamit na panustos sa pagpapapunlad ngkapital na ginagamit na panustos sa pagpapapunlad ng produksyon pang-agrikultura upang kumita ng malaking halaga sa pamamagitan ng kalakalana sa loob ng mga sakop na kolonya. Nabigo ang mga Espanyol na ito'y maisagawa sa Katagalugan sa panahon ng merkantilismo sapagkat hindi nila nauunawaan kung papaano tumatakbo ang katutubong ekonomiya. Ang kanilang hangarin ay nauwi sa pagsasamantala sa pamamagitan ng pagkasangkapan sa mga "cacique."