Tradisyong Babaylan/Mamaratbat sa Leyte at Samar Hugpungan ng Katutubong kalinangan at Kristiyanismo - Melencio, Gloria E.
Tuon ng paksa ang pag-aaral sa mga babaylan at mga mamaratbat - kababaihan rin ang karamihan - sa wikang Binisaya/Waray sa Leyte at Samar ngayong ika-21 siglo at ang pinagmulan nitong tradisyon. Makikita rito kung paanong nanatili ang tradisyong ito sa paglipas ng panahon mula sa pananakop ng Espanya hanggang sa maagang bahagi ng pananakop ng Amerika.Sa hugpungan ng katutubong kalinangan at Kristiyanismo, tinutuklas nito kung paanong hindi nabura ang mga sinaunang paniniwala, kaalaman at gawi; bagkus iniakma pa ng mga ninunong kababaihan sa mga aral ng Kristiyanismo at iniangkop sa nagbabagong kalagayan batay sa kanilang pangangailangan. Salimbayang nagsanib ang Kristiyanismo at paganong paniniwala. Gayunman, makikita sa hugpungan ng dalawang magkaibang kabihasnan - mananakop at sinasakop - ang mga gawi, kilos paniniwala ng katutubong kalinangan. Makikita ito sa mga dasal ng mamaratbat. Kung tahasan mang nilipol ang mga babaylan at tinangkang burahin ng Espanyol ang mga katutubong paniniwala at kaalaman, hindi tuluyang nagtagumpay ang mga dayuhang gawin ito. Nakipagtunggali ang mga babaylan, mamaratbat at iba pang babaing walang pangalang tinatawag na Babaylanes, Dios-Dios, Pulahanes at iba pang katawagan. Palaging nakapaloob kundi man namuno ang mga mamaratbat sa mga pagkilos na ito. Sinasambot ng pag-aaral na ito ang mga nawalang pangalam ng kababaihan sa kasaysayan, lalo na ang kabilang sa mababang saray ng lipunan. Itatala ng naabot ng pag-aaral ang kanilang mga pangalan sa dahon ng kasaysayan. Naging salalayan ng kanilang mga Kristiyanong dasal ang katuuran (katotohanan), katadungan (kawastuhan), kalugaringon(pagsasarili), katalwasan (kaligtasan) at kahimayaan (kaluwalhatian) ng Tradisyong Babaylan - mga paniniwalang pumapatnubay sa pang-araw-araw na buhay ng mga Bisaya sa Samar at Leyte hanggang kasalukuyan.