Mali-mali sa panitikan, mali-mali sa lipunan - Concepcion, Renerio R. (2008)
Dramatikong inilarawan ko muna ang mali inilahad ko pagkatapos ang mga bunsod at ganyak ng pagpili ko paksang mali-mali: na inilunsad yaon ng tanong minsan sa akin ni Dr. Abaya hinggil sa maaaring maaral na larangan sa Nasugbu (noon ko unang narinig ang katagang "latah"; na minsang may tanong ang isang pari sa seminaryo hinggil sa pagiging human act ng pagmamali-mali; na may pagkahumaling ako sa komiks at sine noong bata pa ako kaya nakagiliwan ko ang mali-mali bilang tauhang akda; na may panahong nag-iba ang tingin ko sa mali-mali -- noong natutunan ko na ang etnograpiya. Ang puntirya ng tesis ay ang mali-mali bilang panoorin (sa lipunan) na may pamamaraang etnograpiya (fildwurk); at mali-mali bilang panitikan kung saan hinalikwat ko ang artsibo. Layunin kong maihilera ang mga kaparaanan at antas ng pagmamali-mali; maisa-isa ang mga munting kuwento at ang naging bunga ng mga iyon sa kanilang personal na buhay; malaman ang sipat nila sa mundo at tuloy, maihilera sila bilang kasama sa lumilinaw nanglarawan ng Pilipino; maitanghal ang pagkabukod-tangi at ang hiwalay pa ring kaibahan ng bawat mali-mali; at maisamapa ang mga naging lugar ng ating mga mali-mali sa ating kuwento, komiks-istrip, mga dulang pangtanghalan, teleserye at pelikula. Layon ko ring pagtagpuin ang mga datos na nakuha sa dalawang larangan -- artsibo at fild, upang matantiya ang buhay ng mali-mali, at pagpapalutang tuloy ang kanilang mga tinig. Nagsilbing kuwadro bilang daanan ang una, artsibo na ang saklaw ay kuwentong bayan, istoryang pasiste, komiks (lalo na ang Buhay Pilipino ni Mars Ravelo, iskrip ng dulang pangtahalan at isang teleserye at mismong pelikula. Ikalawa ang filwurk na hanggang sa ilang bayan sa Unang Distrito ng lalawigang Batangas (Nasugbu, Lian, Tuy, at Calatagan). Panayam at participant observation lamang ang aking ginawa -- at hindi ko sila ginulat. Sinasaluduhan ko bilang ugnay na paksa si Robert L. Winzeler. Nabasa ko rin ang sinulat nina W. E. Musgrave at A.G. Sison noong 1910, ang kauna-unahang papel sa mali-mali; hindi na ito nasundan, maliban marahil sa maikling pamanahunang papel na isinulat ni Luis Valencia Jr. Sa metodolohiya at pagtinging konseptuwal ay nabanggit ko ang prinsipyo ni Jean Davison sa fildwurk hinggil sa pagkawala ng mga pinagsamahan noong etnograper at informant sa pagsulat ng pinal na etnograpiya. Binigyang diin ko rin na kailangang mapalutang nang paisa-isa ang mga tinig ng mali-mali. bago inisa-isa ko ang mga proseso ng pananaliksik. Sa artsibo naman ay nasabi ko ang pagtatangkang maipakita ang pabago-bagong papel ng mali-mali bilang tauhan akda para sa mga kuwentong bayan, komiks, dula, teleserye at pelikula.
Kabanata I. Sa gulantang, ang pagtatanghal -- Kabanata II. Mali-mali sa panitikan, oral, sinauna at popular -- Kabanata III. Mali-mali sa dulaan, telebisyon, at pelikula -- Kabanata IV. Buhay mali-mali -- Kabanata V. Halikwat, hagilap, hinagap -- Epilogo.
"Mayo 2008".
Thesis (M.A. Araling Pilipino)--University of the Philippines Diliman.
Keywords: Startle reaction; Stuttering in literature; Latah (Disease) -- Philippines -- Batangas