Pamalittac pagsasalin ng mga palavvun at unoni ng Ibanag at Itawales bilang bahagi ng pambansang panitikan - Iringan, Edna Liban- (2006)
Ang pag-aaral na ito ay pinamagatang "Pamalittac": pagsasalin sa mga panitikang bayan ng Ibanag at Itawes bilang bahagi ng pambansang panitikan, na may mga layuning tiyak: 1) Malikom ang mga bugtong at salawikain ng mga Ibanag at Itawessa gabay ng malayang pagsasalin; at 20 Maisalin sa Filipino ang mga bugtong at salawikaing Ibanag at Itawes sa gabay ng malayang pagsasalin; at 3) Masuri at mapahalagahan ang mga bugtong at salawikain bilang bahagi ng pambansang panitikan. Saklaw ng pagaaral na ito ang walong (8) bayan: Aparri, Camalaniugan, Lallo, Iguig, Tuguegarao, Penablanca, Piat at Solana. Ang metodolohiya sa paglilikom ay ginabayan ng inilitag na mga pamamaraan ni Elliot (1986), ginamitan ito ng interbyu at talatanungan gayundin ng mga kamera, tape recorder at mga liham sa Kapitan ng Barangay sa paglikom ng mga datos. Ang ilan sa mga datos ay galing sa nalikom ni Propesor Bangan sa kanyang tesis at kompaylasyon ni Propesor Eugenio Daminana. Ang istruktura sa Ibanag at Itawes ay iwinasto sa tulong ng mga purong Ibanag at Itawes, sina Propesor Estanislao Caldez at sina Dr. Panfilo Canay at Gng. Lilian Articulo at ginabayan ng pamamaraang malayang pagsasalin na inilatag ni Walter (1990). Ang mga wikang katutubo ng Ibanag at Itawes kaugnay ang Filipino ay masasabing "magkakamag-anak" o malapit sa isa't isa. Ang balakid sa pagsasalin ay di gaanong malaki sapagkat ang mga salita sa pinagmulang wika (PW) ay natutumbasan sa target na wika (TW) dahil ang mga wikang kasangkot ay galing sa iisang lugal (i.e. ang Ibanag, Itawes at Filipino ay mula sa Pilipinas) na kahit may pagkakaiba sa kultura ay maraming pagkakapareho batay sa karanasan at kasaysayan. Natuklasan sa pagsasalin ang panlinggwistikang katangian ng wikang Ibanag at Itawes ang kaugnayan ng katutubong pangkat sa iba pang pangkat hanggang sa mas malawak na pangkat na halos magkakatulad, ang ikinaiba ng Ibanag at Itawes ay hindi gaanong malaki subalit ito ang nagbigay ng sariling identidad sa pangkat na ito sa karamihan, na naging dahilan upang ito'y manatili at patuloy na gamitin ng mga katutubo para sa kapakanan ng lipunan. Ang malayang pagsasalin sa pamamagitan ng banyagang wika (wikang naiiba sa pinagmulang wika) ang naging instrymento na nagpalitaw sa katangiang magkatulad sa diwa at layuning humubog sa lipunan sa landas ng matuwid, at sa bisa pa rin ng katutubong na siyang bumuo sa panitikan, ang dahilan upang ito'y manatili at patuloy na gamitin ng mga katutubo. Luminaw ang mga paksa ng mga bugtong "palavvun" at salawikain "unoni" patungkol sa lipunan at sa kanyang kapaligiran, ang sosyo ekonomikong pamumuhay, pamantayang politika, moralidad at pagpapahalagang pangkatauhan gayundin ang mga intensyong mapabuti ang kapakanan ng lipunan na siyang tuturol sa ugnayan ng mga katutubo sa bansa. Ang "unoni" sa ispesyal na gamit nito, katulad ng pangangaral at pagpapalitaw sa mga katangian at kakayahan ng taong mag-analisa at magpahalaga sa lipunan at sa kapaligaran upang maituwid ang landas tungo sa isang batas na tao rin ang may gawa kaya masasabing may puwersa itong humubog sa lipunan. Samantalang ang mga bugtong "palavvun" naman ay malinaw na naglalarawan sa anyo ng kapaligiran at lipunan, at ito ang humuhunog sa kasaysayan. Ang bisa ng katutubong wika, mga paksa at paraan ng pagkakabuo na masasabing payak, subalit dahil sa kayariang panglinggwistika ng Ibanag at Itawes na nagbigay daan sa isang kasaysayan at sa ugnayan ng mga pangkat katutubo at sa mas malawakang pangkat gayundin ng ilang kaibhan ng wika, ang pagkalikha at intensiyon ng akda tungo sa kabutihan ng nakarami ang nagbigay hugis sa "tatak" ng pangkat na ito na siyang pinalitaw ng malayang pagsasalin.