"Pagbabalik sa pinaghasikang linang" pagbubuo ng isang modelo ng pagsasaling-kultural batay sa sarsaritang pangkanayunan - Iniego, Florentino A. Jr (2005)
Ang tesis na ito ay nakatuon sa pagbubuo ng isang modelo ng pagsasaling-kultural batay sa dalawang saritang pangkanayunan ni Manuel E. Arguilla (1911-1944). Hinati ang pag-aaral sa anim na bahagi :1) Introduksyon, 2)Rebyu ng mga Kaugnay na Literatura, 3)Ang buhay, panitikan , at wika ni MEA, 4)Mga teoretikal na batayan sa pagsasalin at ang metodolohiya ng pagsasaling-kultural, 5)Ang pagsasaling-kultural ng sarsarita ni MEA, at 6)Ang kongklusyon at rekomendasyon. Sa unang bahagi, inilatag ang mga batayan at pangangailangang maisalin ang sarsarita ni MEA biliang ambag sa pagsusulong ng wikang pambansa at pagtatanghal nito sa pambansang panitikan. Binigyang-puwang ang pagtatalakay sa pagsulpot ng pagsasaling-kultural bilang isang alternatibong landasin ng pagsasalin sa kasalukuyan. Sa ikalawang bahagi, binigyang-pinsan sa mga kaugnayan na pag-aaral ang mga tunguhin sa pagsasalin at pagsisikap na mailugar ng mga tagasaling Filipino ang rehiyonal ba panitikan sa pambansang panitikan. Partikular ding tinalakay ang mga nalimbag na patnubay sa pagsasalin sa loob ng bansa. At binagtas ang inter-disiplinal na pagdulog at aktibidad sa pagsusulong ng wikang Filipino at pagsasalin. Sa ikatlong bahagi, tinalakay at binigyang-halaga ang buhay at sarsarita ni MEA. Tinalakay ang nakikinitang limitasyon ng wikang Ingles sa paglalahad ng buhay, wika, at kulturang Iluko. Isang paglilimi rin ang ginawa upang talakayin ang kakayahan ng wika at panitikang Ingles na katawanin ang pambansang karanasan. Sa ikat-apat na bahagi, inilatag at inilapat ang mga teoretikal na batayan sa pagsasalin tungo sa pagbubuo ng modelo ng pagsasaling-kultural. Binigyang-depinisyon ang pagsasaling-kultural, nilikom ang estilo ng mga pagsasalin ng rehiyonal na panitikan at binalangkas ang mga hakbanagin sa paglalapat ng pagsasaling-kultural. Sa ikalimang bahagi, ang pagsasalin ng mananaliksik at ang pagpupugay sa mga kalahok sa gawaing ito. Sa huling bahagi, pinatunayan na sa pagsasaling-kultural higit na maiintindihan at mabisang maitatanghal sa pambansang panitikan ang sarsarita ni MEA. At mapagtitibay na sa pagsasalin ng mga akda ni MEA mababanaag ang magkakatulad na mithiin ng mga Ilokano at sambayanang Filipino na kapwa nakikibaka para sa kalintegan/ karapatan, waya-waya/kalayan. at gin-awa/kaginhawaanpara sa umili/mamamayan ng ina a daga/inang bayan.